**कथा : स्वातंत्र्याची किंमत**
१९४५ सालचा जून महिना. भारतात वातावरण ढवळून निघाले होते. दुसरे महायुद्ध नुकतेच संपले होते, पण भारताच्या जनतेसाठी खऱ्या लढाईची सुरुवात आता होत होती — स्वातंत्र्याच्या लढाईची. या काळात कोलकात्याच्या एका झोपडपट्टीत राहणारा आदिल नावाचा तरुण स्वप्न बघत होता — एक स्वतंत्र भारत, जिथे तो एक शिक्षक बनून गरीब मुलांना शिक्षण देईल.
आदिलचे वडील सैयदभाई, गांधीजींच्या विचारांनी प्रेरित होते. त्यांना वाटत होते, “भारत हा सर्वांचा आहे — हिंदू, मुस्लीम, शीख, ख्रिश्चन सगळ्यांचा.” पण राजकीय वातावरण वेगळं होतं. 'फोडा आणि राज्य करा' ही ब्रिटिशांची नीती कार्यान्वित झाली होती. मुस्लीम लीगने स्वतंत्र पाकिस्तानची मागणी उचलून धरली होती.
आदिलचं मन द्विधा होतं. त्याचे मित्र – काही हिंदू, काही मुस्लीम – एकमेकांवर संशय घेऊ लागले होते. एक दिवस त्याच्या घरात चर्चा सुरू होती. वडील म्हणाले, “बेटा, मुस्लीम लीग प्रत्यक्ष कृतीदिन पाळणार आहे. पण हिंसाचार कधीच उत्तर ठरत नाही.”
१६ ऑगस्ट १९४६ चा दिवस उजाडला. कोलकात्याच्या रस्त्यावर नारे, घोषणा, आणि अचानक आलेली दगडफेक, तलवारी आणि पेटवलेली घरे… आदिल आणि त्याचा हिंदू मित्र अर्जुन एका चहाच्या टपरीवर बोलत होते, तेवढ्यात गर्दीने अर्जुनवर हल्ला केला. आदिलने जीवाची बाजी लावून अर्जुनला आपल्या घरात लपवले.
“आदिल, तू मुस्लीम असून मला वाचवतोस?” अर्जुनच्या डोळ्यात पाणी होते. आदिल म्हणाला, “आपण दोघेही भारतीय आहोत. धर्माच्या नावावर माणूसकी हरवू नकोस.”
दुसऱ्या दिवशी गांधीजी नोआखालीला पोहोचले. आदिलही तेथील शांतता मोहिमेत सहभागी झाला. त्याने पाहिले, गांधीजींनी उपोषण करत शांततेची मागणी केली. त्यांनी कोणत्याही धर्मावर टीका न करता, फक्त माणुसकीची शिकवण दिली.
महिने गेले. त्रिमंत्री योजना अयशस्वी ठरली. पण संघर्ष चालूच होता. अखेर १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी आदिलच्या डोळ्यात आनंदाश्रू होते. भारत स्वतंत्र झाला होता.
पण त्याच वेळी, फाळणी झाली, आणि पाकिस्तान जन्माला आला. लाखो लोकांचे विस्थापन, हजारो मृत्यू… आदिलच्या आईला म्हणायचं, “स्वातंत्र्य मिळालं खरं, पण त्याची किंमत फार मोठी होती.”
आदिल शिक्षणाचं कार्य सुरू ठेवतो. तो वर्गात मुलांना एकच गोष्ट शिकवतो – "धर्म वेगळा असो, पण आपली माणुसकी एकच असावी. भारत जिंकला माणुसकीच्या मार्गाने, आणि हीच खरी स्वातंत्र्याची शिकवण आहे."
0 टिप्पण्या